ISO / GMP / อย.

Scope 3 Emissions คืออะไร? คู่มือ GHG Protocol 15 Category สำหรับ SME ผู้ส่งออก 2026

คู่มือ Scope 3 Emissions ทั้ง 15 Category ตาม GHG Protocol วิธีเก็บข้อมูล Supplier ใช้ Emission Factor และเตรียมพร้อม CBAM CSRD สำหรับ SME ผู้ส่งออกไทย 2026

AF
ADS FIT Team
·9 นาที
Share:
🛡️

# Scope 3 Emissions คืออะไร? คู่มือวัด GHG Protocol ทั้ง 15 Category สำหรับ SME ผู้ส่งออก 2026

ในยุคที่ EU เดินหน้าเปิดใช้ CBAM เต็มรูปแบบและ CSRD บังคับให้บริษัทขนาดใหญ่เปิดเผยการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตลอดห่วงโซ่คุณค่า ผู้ส่งออกไทยจำนวนมากกำลังถูกลูกค้าปลายน้ำใน EU, UK และญี่ปุ่น ขอ "ข้อมูล Scope 3" ซึ่งครอบคลุมการปล่อยก๊าซที่เกิดจาก Supplier และการใช้งานของลูกค้า

หากปีที่ผ่านมา Scope 1 (การเผาไหม้ในโรงงาน) และ Scope 2 (ไฟฟ้าที่ซื้อ) เป็นเรื่องคุ้นเคยของทีมความยั่งยืน ปีนี้ Scope 3 คือพื้นที่ใหม่ที่ซับซ้อนที่สุด มีทั้งหมด 15 Category ครอบคลุมตั้งแต่วัตถุดิบ การเดินทางของพนักงาน การขนส่ง ไปจนถึงการใช้งานของลูกค้า

บทความนี้จะอธิบายว่า Scope 3 คืออะไร ทำไมถึงสำคัญกับ SME ผู้ส่งออก วิธีวัดแต่ละ Category ตาม GHG Protocol ปัญหาที่พบบ่อย และเครื่องมือดิจิทัลที่ช่วยเก็บข้อมูลได้จริง

Scope 3 คืออะไร? แตกต่างจาก Scope 1 และ 2 อย่างไร

GHG Protocol แบ่งการปล่อยก๊าซเรือนกระจกออกเป็น 3 Scope ดังนี้

| Scope | คำอธิบาย | ตัวอย่าง |

|-------|---------|---------|

| Scope 1 | การปล่อยโดยตรงจากแหล่งที่บริษัทเป็นเจ้าของ/ควบคุม | หม้อไอน้ำ, รถของบริษัท, สารทำความเย็นรั่ว |

| Scope 2 | การปล่อยโดยอ้อมจากไฟฟ้า/ความร้อนที่ซื้อ | ไฟฟ้าจาก MEA/PEA, ไอน้ำที่ซื้อจากโรงงานข้างเคียง |

| Scope 3 | การปล่อยโดยอ้อมอื่นๆ ในห่วงโซ่คุณค่า | วัตถุดิบ, ขนส่งขาเข้า-ขาออก, การใช้สินค้าของลูกค้า |

Scope 3 มักจะคิดเป็น 70-90% ของรอยเท้าคาร์บอนรวมของบริษัท โดยเฉพาะธุรกิจที่ไม่ได้เป็นผู้ผลิตหนัก เช่น แบรนด์แฟชั่น, อาหาร, อิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งต้นทางการปล่อยกระจายอยู่ที่ Supplier ทั่วโลก การไม่รายงาน Scope 3 จึงเท่ากับพลาดไปมากกว่า 3 ใน 4 ของผลกระทบทั้งหมด

15 Category ของ Scope 3 ที่ต้องรู้

GHG Protocol Scope 3 Standard แบ่ง Scope 3 เป็น 8 Upstream Category และ 7 Downstream Category

Upstream (8 Category แรก - ต้นน้ำ)

  • **1. Purchased Goods and Services** — วัตถุดิบและบริการที่ซื้อ เช่น เม็ดพลาสติก, ชิป, บริการ Cloud
  • **2. Capital Goods** — เครื่องจักร, อาคาร, ยานพาหนะที่ซื้อเข้ามา มักปันส่วนตามอายุการใช้งาน
  • **3. Fuel- and Energy-Related Activities** — การปล่อยจากการผลิต/ขนส่งเชื้อเพลิงและไฟฟ้า (ที่ไม่รวมใน Scope 1/2) เช่น Well-to-Tank
  • **4. Upstream Transportation and Distribution** — ขนส่งขาเข้าจาก Supplier ไปยังบริษัท
  • **5. Waste Generated in Operations** — ขยะจากการดำเนินงานและวิธีกำจัด (Landfill, Incineration, Recycling)
  • **6. Business Travel** — เดินทางเพื่อธุรกิจ (เครื่องบิน, รถเช่า, โรงแรม)
  • **7. Employee Commuting** — การเดินทางไป-กลับของพนักงาน รวมถึง Work-from-Home
  • **8. Upstream Leased Assets** — สินทรัพย์ที่บริษัทเช่าจากคนอื่น (ถ้าไม่รวมใน Scope 1/2)

    • Downstream (7 Category หลัง - ปลายน้ำ)

  • **9. Downstream Transportation and Distribution** — ขนส่งขาออกจากบริษัทไปผู้ค้าปลีก/ลูกค้า
  • **10. Processing of Sold Products** — การแปรรูปสินค้าต่อโดยลูกค้า B2B
  • **11. Use of Sold Products** — การใช้งานสินค้าของลูกค้า (มักใหญ่ที่สุดสำหรับเครื่องใช้ไฟฟ้า/รถยนต์)
  • **12. End-of-Life Treatment of Sold Products** — การทิ้ง/รีไซเคิลเมื่อสินค้าหมดอายุ
  • **13. Downstream Leased Assets** — สินทรัพย์ที่บริษัทให้เช่า
  • **14. Franchises** — การปล่อยของ Franchisee ภายใต้แบรนด์บริษัท
  • **15. Investments** — การลงทุนในบริษัทอื่น (สำคัญมากสำหรับธนาคาร/กองทุน, ใช้มาตรฐาน PCAF)

    • วิธีคำนวณ Scope 3 แต่ละ Category (Step by Step)

    การวัด Scope 3 มี 4 วิธีหลักตามลำดับความแม่นยำ

    ลำดับวิธีการ

  • **Spend-based** — ใช้ตัวเลขการใช้จ่าย × Emission Factor ต่อบาท (ง่ายสุด แม่นยำน้อยสุด)
  • **Average-data** — ใช้ปริมาณหน่วย × Emission Factor เฉลี่ยของอุตสาหกรรม
  • **Supplier-specific** — ใช้ข้อมูลจริงจาก Supplier ที่ตรวจวัด เช่น PCF (Product Carbon Footprint)
  • **Hybrid** — ผสม Supplier-specific สำหรับ Category ใหญ่ + Average สำหรับเล็ก

    • ขั้นตอนลงมือทำจริง

  • **Step 1 Mapping** — ทำรายการ Category ที่เกี่ยวข้องทั้ง 15 รายการ ใส่ "Material / Not Material / Excluded" พร้อมเหตุผล
  • **Step 2 Data Collection** — ขอใบ Invoice, ใบขนส่ง, PDF ESG Report ของ Supplier รายใหญ่ 20 รายแรก (Top-20 Spend)
  • **Step 3 Emission Factor Matching** — จับคู่กับฐานข้อมูล TGO (ไทย), DEFRA (UK), EXIOBASE (EU) หรือ Ecoinvent
  • **Step 4 Calculation** — คูณปริมาณกับ Factor แล้วแปลงเป็น tCO₂e (รวม CH4, N2O ด้วยค่า GWP100 ของ IPCC AR6)
  • **Step 5 Verification** — จ้าง Third-party verifier (TÜV, BV, SGS, Intertek) เพื่อรับ ISO 14064-3 Limited หรือ Reasonable Assurance

    • เปรียบเทียบ Platform จัดการ Scope 3 Data

    | Platform | จุดเด่น | ข้อจำกัด | เหมาะกับใคร |

    |---------|--------|---------|------------|

    | Watershed | อัตโนมัติสูง เชื่อม SAP/Oracle ได้ | ราคาเริ่ม $50k/yr | Enterprise ที่มี ERP |

    | Persefoni | เน้น Financed Emissions ครบ PCAF | เน้น Financial | ธนาคาร/กองทุน |

    | Sweep | UX ดี เหมาะ CSRD Double Materiality | รองรับเอเชียจำกัด | บริษัทยุโรป |

    | TGO CFO Tool | ฟรี มี Emission Factor ไทย | UX เก่า | SME เริ่มต้น |

    | Excel + Power BI | ยืดหยุ่น ปรับแต่งเต็มที่ | ต้องสร้างเอง | SME ที่มีทีม IT |

    ปัญหาที่ SME ไทยพบบ่อยและทางแก้

  • **Supplier ไม่ส่งข้อมูล** — เริ่มจาก Top-20 Spend แล้วใช้ Average สำหรับที่เหลือ หรือใช้ Spend-based ชั่วคราว
  • **Data กระจาย** — ใช้ Data Warehouse หรือ Notion Database เก็บใบ Invoice+Shipping ให้เป็นที่เดียว เชื่อมกับ Accounting Software ผ่าน API
  • **ไม่รู้ Emission Factor** — ใช้ TGO Thailand EF Database ก่อน แล้วค่อยอัปเกรดเป็น Supplier-specific
  • **กลัวตัวเลขดูแย่** — ปีแรกตั้งเป็น Baseline ไม่ต้องกลัว เน้น Year-over-Year Trend และ Emission Intensity (tCO₂e/ยอดขาย)
  • **ไม่มีทีมพอ** — เริ่มจากทีม Finance + Procurement + Sustainability รวม 3 คน และใช้ AI Agent ช่วยจำแนก Invoice

    • สรุปและก้าวต่อไป

    Scope 3 ไม่ใช่เรื่องของบริษัทใหญ่อีกต่อไป เมื่อ CBAM เริ่มเก็บค่าธรรมเนียมจริงปี 2026 และ CSRD กำหนดให้บริษัท EU รายงานตลอด Value Chain SME ไทยที่ส่งออกเหล็ก ปูน อะลูมิเนียม ปุ๋ย ไฟฟ้า ไฮโดรเจน จะถูกขอข้อมูลอย่างเป็นทางการ

    คำแนะนำสำหรับ SME ไทยผู้ส่งออก

  • เริ่มจาก Category ที่ Material ที่สุดสำหรับธุรกิจ ไม่ต้องทำครบ 15 ทีเดียว
  • ลงทุนกับ Data Infrastructure ให้เก็บข้อมูลอัตโนมัติจาก ERP/WMS
  • ใช้ Framework ที่ลูกค้าปลายน้ำคุ้นเคย (GHG Protocol + ISO 14064-1)
  • ตั้งเป้า Science-Based Targets (SBTi) หลัง Baseline ปีแรก
  • ขอ Limited Assurance ในปีที่ 2 และ Reasonable Assurance ในปีที่ 3

    • หากต้องการให้ ADS FIT ช่วยออกแบบระบบเก็บ Carbon Data เชื่อม ERP ทำ Dashboard ESG พร้อม Audit Trail ที่พร้อมให้ Third-party ตรวจประเมิน ติดต่อเราได้ที่หน้า Contact หรืออ่านบทความอื่นๆ ในหมวด ISO/GMP/อย. เพื่อเตรียมพร้อม Compliance ปี 2026

    Tags

    #Scope 3#GHG Protocol#ESG#Carbon Footprint#CBAM#CSRD

    สนใจโซลูชันนี้?

    ปรึกษาทีม ADS FIT ฟรี เราพร้อมออกแบบระบบที่ฟิตกับธุรกิจของคุณ

    ติดต่อเรา →

    บทความที่เกี่ยวข้อง

    🛡️

    PDPA DPA 2026: คู่มือ Data Processing Agreement สัญญาประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคล SME ไทย

    7 พฤษภาคม 2569 · 8 นาที
    🛡️

    ISO 37001 คืออะไร? คู่มือ Anti-Bribery Management ธุรกิจไทย 2026

    7 พฤษภาคม 2569 · 8 นาที
    🛡️

    ISO 14001 Environmental Management System (EMS): คู่มือมาตรฐานสิ่งแวดล้อมสำหรับ SME ไทย 2026

    7 พฤษภาคม 2569 · 9 นาที